Kablo şartnameye yazılır, aktarma paneli markasıyla seçilir, veri prizi numunesi masada incelenir. Aktarma kablosu (patch kablo) listeye son gün eklenir ve teklifteki düşük birim fiyatla alınır. Kanal testinde ölçülen 100 metrenin 10 metresi bu kablodur ve kanalın iki ucundaki bağlantı onun fişinde kurulur.
Bu sırayı izleyen ekip mantıksız davranmıyor. Aktarma kablosu, proje bütçesinde küçük bir kalem. Kalıcı bağlantı testi geçmiş, rapor dosyaya girmiş, işin pahalı kısmı bitmiş görünüyor. Geriye cihazları bağlamak kalıyor.
Kullanıcı ise kanala bağlanır.
Bilgisayardan anahtara giden sinyal, duvardaki prizden önce bir aktarma kablosundan, kabindeki panelden sonra bir aktarma kablosundan daha geçer. Kanalın sonucunu bu iki kablo da yazar. Aşağıdaki bölümler standardın aktarma kablosuna bıraktığı payı, ölçüme yansıyan yapım farklarını ve satın alırken istenecek belgeleri rakamlarıyla anlatıyor.
Kanal ve kalıcı bağlantı: Test neyi ölçer?
ANSI/TIA-568.2-E ve ISO/IEC 11801-1, bakır kanalı 100 m ile sınırlar. Bunun 90 m’si binaya döşenen yatay kablodur, yani kalıcı bağlantı (permanent link). Kalan 10 m, kabin içindeki aktarma kablosu, ekipman kablosu ve çalışma alanındaki kablonun toplamıdır. Kanal modeli dört bağlantı noktasına kadar izin verir. Kabin tarafındaki kablolar ve çalışma alanındaki kablo bu 10 m’yi paylaşır; birinin uzaması diğerlerinin payından düşer.
Saha testinde iki ayrı ölçüm yapılır. Kalıcı bağlantı testi aktarma panelinden veri prizine kadar olan sabit kısmı ölçer ve aktarma kablolarını teste katmaz. Kanal testi bir aktif cihazdan diğerine giden yolun tamamını, kablolarla birlikte ölçer.
Test cihazı üreticisi Fluke Networks bu ayrımı açık bir kuralla anlatır: geçen bir kalıcı bağlantı, standarda uygun aktarma kablolarıyla geçen bir kanala dönüşür. Kanal testinde kablolar değiştirildiğinde eski rapor artık takılı olan kabloları belgelemez. Aynı kaynak, aktarma kablolarının ağda elle taşınan, sökülüp takılan ve bu yüzden hasara açık bileşen olduğunu, sıradan bir sarf malzemesi gibi görüldüğü için seçiminin gözden kaçtığını yazar.
Kalıcı bağlantı raporu binanın sabit kısmını belgeler. Kullanıcının her gün çalıştığı hat ise kanaldır ve kanalın iki ucunu aktarma kabloları kurar.
Standart 10 metreye neden ayrı sınır koyar?
Aktarma kablosu bükülmek, taşınmak ve tekrar tekrar takılmak için yapılır. İletkeni de bunun için ince tellerden örülür; yatay kablo ise tek telli iletken kullanır. Esnekliğin bir bedeli var: örgülü iletkenin zayıflaması, aynı kesitteki tek telli iletkenden yüksektir. 10 m sınırının bir nedeni budur. Kanal bütçesi, kayıplı kısmın kısa kalacağı varsayımıyla hesaplanır.
Kural her kategori için aynıdır. Cat.6 kanal 250 MHz’e, Cat.6A kanal 500 MHz’e kadar ölçülür ve frekans yükseldikçe zayıflama da artar; örgülü kablonun ek kaybı bu üst bantta daha belirgindir.
İnce kablolar bu bütçeyi daha da daraltır. ANSI/TIA-568.2-E, 28 AWG aktarma kabloları için 1,95’lik bir zayıflama düzeltme katsayısı önerir. Fluke Networks’ün hesabına göre kanalda toplam 10 m 28 AWG aktarma kablosu kullanıldığında kalıcı bağlantı 90 m yerine 82,5 m ile sınırlanmalıdır. Standart, DC döngü direnci nedeniyle bir kanaldaki 28 AWG kabloların toplamını 15 m’nin altında tutmayı önerir.
Kabinde yer kazanmak için seçilen ince kablo, binanın kablo planını geriye doğru değiştirebilir. Bu kararı vermeden önce projedeki uzun kalıcı bağlantıların metrajına bakmak gerekir: 85 m’lik bir hat, toplam 10 m’lik 28 AWG kabloyla kanal bütçesinin dışına çıkar.
Aynı etiket, farklı ölçüm: Üç tür aktarma kablosu
Sahada üç tür aktarma kablosu bulunur ve üçünün ambalajında da aynı kategori yazabilir. Aralarındaki fark ölçümde ortaya çıkar.
| Karşılaştırma | Fabrikada sonlandırılmış, test raporlu |
Fabrikada sonlandırılmış, raporsuz |
Sahada kesilip fiş takılmış |
|---|---|---|---|
| Sonlandırma | Kontrollü üretim hattı; çiftlerin burgu açılma boyu sabit tutulur | Kontrollü bir hatta üretilmiş olabilir; ölçüm sonucu bilinmez | El işçiliği; burgu açılma boyu teknisyenden teknisyene değişir |
| Kategori iddiasının dayanağı | Standarda göre hazırlanmış ölçüm raporu | Ambalaj üzerindeki etiket | Kullanılan fiş ve kablonun üzerindeki etiketler |
| Kanal testine etkisi | Kanal sonucu öngörülebilir | Test edilene kadar sonuç bilinmez | Test edilmeden takılırsa kanalın zayıf noktası olabilir |
| Değiştirildiğinde | Aynı özelliklerde, belgeli kablo kullanılarak performans sürekliliği desteklenir | Her yeni kablo yeni bir belirsizlik getirir | Her yeni kablo yeni bir el işçiliğidir |
Küçük ekranlarda üç türü karşılaştırmak için tabloyu yatay kaydırın.
Sahada yapılan kablonun asıl riski fişin arkasındadır. NEXT (yakın uç karışma) ağırlıklı olarak kanalın yakın ucundaki fiş ve priz bağlantısında oluşur. Çiftlerin burgusu fişe girmeden önce ne kadar açılırsa karışma o kadar artar. Fabrika hattında bu boy sabittir. Sahada her sonlandırma ayrı bir sonuçtur ve iki teknisyenin yaptığı iki kablo aynı ölçümü vermez.
Belgesiz fabrika kablosu ortada durur. Üretimi kontrollü bir hatta yapılmış olabilir, ama kategori iddiası yalnızca ambalaj etiketine dayanır ve teste kadar kimse sonucu bilmez.
Sona bırakılan kalemin bedeli
Teklifte kablo ve panel için kategori, iletken yapısı ve test raporu satır satır yazılır; aktarma kablosu satırında yalnızca adet ve boy yazar. Aktarma kablosu sona kaldığında kablo ve panel için istenen test belgesi bu kalem için istenmez. Teslim tarihine yakın, stokta ne varsa o alınır. Kanal testi yapılmışsa kablolar sonradan değiştirilir ve rapor artık takılı olan kabloları anlatmaz.
Bedel sahada ödenir. Kanal testinde kalan bir hat için ekip önce panel ve prizi söküp kontrol eder, çünkü arızayı sabit kısımda arar. Sorun kablodaysa bu saatler boşa gider ve aynı hat ikinci kez test edilir. Sorun cihazlar devreye alındıktan sonra ortaya çıkarsa, hat düşmesi ve yavaşlık şikâyeti kullanıcıdan gelir. O noktada kimse teslimdeki kablo listesine dönüp bakmaz.
Aktarma kablosu ayrı bir tedarikçiden geldiğinde projede iki marka, iki teslim tarihi ve iki muhatap olur. Kanal testinde kalan bir hatta sorumluluk da ikiye bölünür: kablonun tedarikçisi panele, panelin tedarikçisi kabloya bakar. Hattı geçirene kadar test cihazı ve teknisyen sahada kalır.
Ters yönde de bir hata var. Aynı ölçüm sonucunu veren bir aktarma kablosuna logosu için fazladan ödemek de masada kaybetmektir. Test cihazının raporunda marjin sütunu bulunur, marka sütunu bulunmaz.
Teslimde hangi test, hangi kablo
Kabul için kalıcı bağlantı testini şartnameye yazın. Sabit kısımda değişiklik veya hasar olmadıkça bu rapor referans olarak kullanılabilir; aktarma kablolarının değiştirilmesi raporun kapsadığı sabit kısmı değiştirmez. Kanal testini ise teslimde takılan gerçek kablolarla, örnekleme usulüyle yapın. Her kabinden seçilen hatlar, iki uçtaki kablolarıyla birlikte ölçülür. Hatların yüzde kaçının kanal testine gireceğini teslimden önce şartnameye yazın.
Aktarma kablolarının kendisi için ayrı bir belge isteyin. Kablo test adaptörleri, aktarma kablosunu kalıcı bağlantıdan bağımsız olarak standarda göre ölçer. Fabrika ölçüm raporu olan kablo bu adımı satın alma aşamasına taşır ve sahadaki test süresini kısaltır.
Bu iki adım birlikte uygulandığında kanalın iki yarısı da belgelenmiş olur. Sabit kısım kalıcı bağlantı raporuyla, hareketli kısım kablonun kendi ölçümüyle.
Kabinde boy ve renk planı
Aktarma kablosunun boyu da kanal bütçesinden pay alır. 48 portluk bir panelle anahtar arasında 50 cm yeterken 2 m kablo kullanılırsa, her hatta 1,5 m gereksiz kablo ve buna bağlı ek kayıp oluşur; kabinde de kablo yumağı birikir. Yumak havalandırmayı keser, port etiketlerini kapatır ve arıza anında doğru kabloyu bulmayı yavaşlatır.
Boy listesini kabin yerleşimi çizildiğinde çıkarın. Panel ile anahtar arası, kabinler arası bağlantı ve çalışma alanı için ayrı boylar belirleyin ve her boyun adedini metraja yazın. Aynı listede rengi de tanımlayın: veri, IP telefon, kamera ve üst bağlantı hatları için ayrı renkler, kabindeki teknisyene hangi kabloyu çekeceğini etiketi okumadan söyler.
Etiketlemeyi ANSI/TIA-606 yönetim standardına göre iki uçta yapın. Bu ayrıntılar aktarma kablosunu son gün alınan bir sarf malzemesi olmaktan çıkarır ve proje dosyasında kablo ve panelle aynı satıra taşır.
Satın alırken istenecek belgeler
- Kablonun kategorisi ve iletken yapısı (AWG, örgülü) teknik föyde yazılı olmalı.
- Kategori iddiası için ANSI/TIA-568.2-E ya da ISO/IEC 11801-1’e göre yapılmış bir ölçüm raporu istenmeli.
- Aktarma kabloları, kablo ve panelle aynı teklifte ve aynı sistem tanımıyla yer almalı.
- Kanalda toplam 10 m uzunluğunda 28 AWG aktarma kablosu kullanılacaksa kalıcı bağlantılar 82,5 m sınırına göre kontrol edilmeli.
- Renkler hat türlerine göre proje başında belirlenmeli. Sahada yanlış porta takılan bir kablo, yeni bir arıza kaydı açar.
Zemecs aktarma kabloları
Zemecs T221 serisi aktarma kabloları; kablo, aktarma paneli ve veri prizleriyle aynı sistemin parçası olarak teklif edilir. Kontaklar 50 µin altın kaplamalıdır ve kablolar renk seçenekleriyle sunulur, böylece hat türlerine göre renk planı proje başında kurulur. Zemecs ürünleri için ETL ve Force Technology dahil bağımsız kuruluşlardan alınmış belgeler var. Zemecs, aktarma kabloları dahil sistemin tamamı için 25 yıllık performans garantisi verir (özel koşullara tabidir).
Sistem yaklaşımının sahadaki karşılığı Konya’da görülüyor. Konya Selçuk Numune Hastanesi’nde 125.000 m² alanda 150 km Cat.6, 14 km fiber ve 38 kabinde toplanan 6.028 bakır nokta var. Her bakır nokta, kabinde ve çalışma alanında birer Zemecs aktarma kablosuyla kanala dönüşür; kablo, panel, priz ve aktarma kablosu aynı sistemden gelir. Hastane Mart 2017’de devreye alındı ve dokuz yılı aşkın süredir altyapı kaynaklı bir olay yaşanmadı.
Sıkça sorulan sorular
Kalıcı bağlantı testi geçtiyse kanal testine gerek var mı?
Kalıcı bağlantı testi binanın sabit kısmını belgeler ve kabul için doğru temeldir. Fluke Networks’e göre geçen bir kalıcı bağlantı, standarda uygun aktarma kablolarıyla geçen bir kanal kurar. Belirleyici olan, takılan kabloların standarda uygun olduğunun belgelenmesidir.
Aktarma kablosu sahada yapılabilir mi?
Yapılabilir. Sahada sonlandırılan her kablo ayrı bir el işçiliğidir ve ölçülmeden takıldığında kanal sonucunu belirsiz bırakır. Sahada yapılan kablolar için kablo test adaptörüyle ölçüm planlanmalıdır.
28 AWG ince aktarma kablosu kullanılabilir mi?
Kullanılabilir. ANSI/TIA-568.2-E bu kablolar için 1,95’lik zayıflama katsayısı önerir. Kanalda toplam 10 m 28 AWG kablo varsa kalıcı bağlantı 82,5 m ile sınırlanır ve 28 AWG kabloların toplamı 15 m’nin altında tutulmalıdır.
Aktarma kablosunun kategorisi kablodan düşük olabilir mi?
Kanal, içindeki düşük kategorili bileşenin sınıfında kalır. Cat.6A bir kalıcı bağlantıya Cat.6 aktarma kablosu takılırsa kanal Cat.6A olarak sertifikalandırılamaz ve 500 MHz’e kadar ölçülen değerler bu kablonun sınırına takılır.
Kanalda toplam kaç metre aktarma kablosu kullanılabilir?
Standart kanal modelinde kabin ve çalışma alanındaki kabloların toplamı 10 m’dir, yatay kablo da 90 m ile sınırlıdır. Fluke Networks ekipman kablosu için 5 m’yi önerir.
Son 10 metre
Kanal testindeki 100 metrenin 10 metresi aktarma kablosudur ve kullanıcının her gün çalıştığı bağlantı oradan geçer. Bu kalemi kablo ve panelle aynı teklifte, aynı belge talebiyle ele alan ekip, masada ödediğini sahada geri kazanır.
Bir sonraki projenizin metrajını zemecs@turera.com adresine göndermeniz yeterli; aktarma kablolarını kablo ve panelle birlikte teklif edelim.
Altyapıda ya masada ya sahada kaybedersiniz, ya da ikisinde birden kazanırsınız.
Kaynaklar
ANSI/TIA-568.2-D and ANSI/TIA-568.2-E — Balanced Twisted-Pair Telecommunications Cabling and Components Standard.
ISO/IEC 11801-1:2017 — Information technology: Generic cabling for customer premises — Part 1: General requirements.
ANSI/TIA-606 — Administration Standard for Telecommunications Infrastructure.
Fluke Networks — Cabling Mistakes #1: Specify Channel Testing While Installing Permanent Links.
Fluke Networks — The Skinny on 28 AWG Patch Cords.